Tuesday, March 24, 2026

SUAL THUK BER PAWH A CHHANDAM

Commissioner John Lawley-a 31 December 1859 a piang, 9 September 1922 a ropuinaa kaisang ta kha SA Officer huaisen tak a ni a, officer-te tana rank kai theih sang ber dawttu leh pek theih sang ber thleng pha a ni. Kum 1877-ah khan The Salvation Army a zawm a, chutih lai chuan Christian Mission tih a la ni. Kum 1890 – 1912 chhung, General William Booth-a thih ni thlengin a ADC (aide-de-camp) a ni a, kum 1912 – 1921 chhung khan General Bramwell Booth-a ADC a ni zui bawk a ni.

John (Johnny tia hriat lar) Lawley hi Foulden, Norfolk-ah kum 1859 khan a lo piang a, John Lawley-a (1835–1918) fa pali te zinga naupang ber a ni. A pa hi huan hnathawka eizawng a ni a, a nu hi Anne-i a ni thung. A pa hian zu ngawl a vei tlat mai a, kum 1871 a lo herchhuah khan ‘miretheite chenkhawmna hmun’ Swaftham, Norfork-ah an chhungin an chen ve a ngai ta hial a. Hemi hnu hian Bradford lamah hna zawngin an insawn a, Johnny-a pawh chu buh herna hmunah bobbin ligger hna a thawk phawt a, khawl tifaitu-ah a ṭang leh a ni.

Kum 1877 khan kum 17 mi a nihin Bradford khuaa Christian Mission inkhawmnaah James Dowdle-a thusawi kaltlangin a piangthar a, reilote-ah Christian Mission evangelist 40-na a ni ve ta. Khawvel hmuha Pathian tana serh-hran a nih lantir na’n missionary-te hak ṭhin coat fual dalh mai, nghawng-awrh dum, lukhum parh tung dum hlarh leh nihliap hawl chi-a vai lauh lauh fo te chu inthuamna atan a hmang ṭhin.

Spennymoor Christian Mission Station 28 April 1878 a hawn tharah rawngbawlna bul a ṭan a, karkhat chhungin sermon 14 a sawi ṭhin. Kum 19 a nihin Captain rank a kai a, kum 1891 khan Colonel a ni tawh. Jarrow, Sutherland-ah salvationist pakhat nen tirh luh an ni a, he hmunah hian dodalna nasa tak mai an tawk a, police superintendent, sergeant pahnih, leh constable 7 pawhin an thunun zawh loh buaina te a ni.

An muallai inkhawm pakhatah phei chuan Lawley chu chhuat charah an theh thlu a, mipuite chil tura an inhawrkhawm lai takin piantharna chang thar nu pakhat a rawn in zep lut hlauh a, Lawley-a kawr awmah ṭhamin a kai tho a, kut hum ruh chunga rum el-awl-a melh kual pahin, a tawk hmasa sa a bitum tur thu a sawi ta mai a, a him phah ta hlauh a ni. Heng hunlai chungchang thuah Lieutenant-Commissioner Unsworth-a khan Lawley-a chu mipuite’n a thusawi an dawnsawn ṭhat tak zia leh an ngainat zia a sawi ṭhin. Jarrow leh a khaw chhehvel a mi rothap leh zu-ngawlvei tam tak chu a awrawl ring tak, nelawm tak si chuan a ti tuiral zo va, ngaina takin ‘Johnny Lawley’ tiin an ko duat ta hial a ni.

Thuhriltu dangdai tak a ni. Ṭumkhat chu Pathian hmangaihna leh khawngaihna nasat zia chu tuifinriat anga zau anih thu a sawi laiin platform aṭanga rawn chhukin chhuatlaiah chuan thusawi zawm zel chungin, tui hleuh ang chiahin a tal chiam mai a. Ṭum dang lehah chuan Biak In pawna awmte’n an ngaihven lehzual beiseiin a nihliap kap parhin a tlankual chiam bawk. Diabola hian a man beh theihte a nghaisak dan a sawi phei chu a ṭang nasa lutuka, a hlabu ken lai a pawt sawm-darh vek a ni.

Jarrow-a a awmlai kum 1879 aṭang khan hla a phuah ṭan a, kum 1916-a chhuah The Salvation Army Songbook-ah khan a hla phuah 19 zet a awm hman. Mizo SA Hlabu-ah hian a hla pakhat ‘Sual thuk ber pawh a chhandam’ No.208 na, Thianghlimna hla ropui leh thinlung chhun tlang, The Salvation Army zahngaihna ṭhutphah-a tarlan hlawh tak mai, Lt.Colonel Kawlkhuma lehlin a chuang a ni.

General William Booth-a’n, ‘Sawmna min siam puitu ka mamawh a ni, zahngaihna ṭhutphaha ṭawngṭaia inhlanna hun hawngtu tur. Tu emaw thlaraubo man tura a nun pumpui hlan inhuam. Nangmah hi I niin ka hria a, I inpeih em le?’, tia a zawhna chu, ‘Tehreng mai, General, Pathian khawngaihna zarah chutiang mihring mantu chu ka ni thei ang, amaherawhchu tunah tak hian ka aw te hi a chak lo hle mai’ tiin John Lawley-a chuan a chhang a. An pahnih chuan an ṭhingṭhi dun a, Hmuchhuaktu chuan a darah kut nghatin a hna thar atana Pathian malsawmna dilin a ṭawngṭai sak a. Chuta ṭang chuan damlohnain a tlakbuak anih chauh loh chuan General William Booth-a kalna khawii hmunah pawh ṭawiawmin, zahngaihna ṭhutphaha kun tura mite sawmna hun buatsaihin, Pathian fakin a lo zai ṭhin – kum 22 chhung zet – Hmuchhuaktu 'Ropuinaa a kaisan' ni thleng khan.

Kum 62 mi niin 9 September 1922 khan Commissioner Lawley chuan Watford-ah a lei thuam a dah ve ta a, Salvationist mi hmingṭhate zingah Abney Park Cemetery-a zalh a ni. A vuinaah hian Salvation Army Band rual hrang hrang 8 laiin an thlah liam. Amah hriatrengna inkhawm Clapton Congress Hall-a neih ah General Bramwell Booth-a chuan, ‘He khawvela a nun chu fak-hla sak nana hmang zo in, fak chung zelin Chatuan hmunah a lawi lut ta’, tiin a chanchin sawina a tlip. Isua ke-bula inhlan tura mite a sawmna zai-ri hi YouTube-ah ngaihthlak tur a awm.

A hlaphuah Territorial Staff Songsters te'n mawi taka an sak hi lo ngaithla ve ta che...

SUAL THUK BER PAWH A CHHANDAM TO THE UTTERMOST HE SAVES ( Kalvari tlang i kal ang - Come with me visit Calvary) Phuahtu : Commissioner John Lawley Letlingtu: Lieutenant Colonel Kawlkhuma Kalvari tlang i kal ang, Chhandamtu thihna kha; A thisen tuikhur hlu chu a thûk, a zau, a liam, Thinlung leh nun dân sualte min bân turin a thi; A ke bula chêngte zawng a chhandamin a vawng. Sual thûk ber pawh a chhandam, Sual thûk ber pawh a chhandam; A hmangaihna chu i ring thei tawh em? Sual thûk ber pawh a chhandam. Pathian chhandamna kim chu tûnah a inhawng e: Thisen tlanna famkim chu tûnah i nei thei ang. Rinna bânte lo phar la faina lui a luang ang; Rinnain lo dâk chhuak la, a tamzia i hmu ang. Tûnah ka inpe tawh ang Lalpa'n min duh angin; Tûnah min silfai ṭan ang, Amahin ka khat ang; A malsawmna ka dil a, min chhandam tih ka ring; A thlarau tûnah ka nei, ka thinlungaah a khat. Muanna mak tak ka nei ta, a chhûnga tuikhur nen; Kumkhaw chawlhna a lo ni, hneh ni a chhuak ṭan ta, A vân tehna min pe a, nem mukin a liam e; Chatuan ro, man nei lo chu ropui zual zel rawh se.


Tuesday, July 2, 2024

Hmuchhuaktu William Booth-a Inlarna - VANRAM

Inlarna dang ka hmu leh ta. Vanramah chuan him taka tla thla riai riai hian ka inhria a, an nunphung zawm ve in, chengfo tawh ang mai ka ni, ka hmuh than ang maiin ka tlang nel nghal em em mai a.


Hmun duhawm tak a ni, chhandamna beihpui thlaka ka tlawh tawh ram mawi ber berte nen kawng tam takah chuan a inang hle a, a mawina leh hlimna min thlen thuah erawh tehkhin phakbaka chungnung a ni bawk si.

Van boruak paw ruih mai te, tlang sang tak te, ruam mawi tak, thingtlang huan ang mai, grep huan mawi em em mai te, pangpar mawi tawp leh, luite luang del del te — tuipui erawh ka hmu hauh lo — chung zawng zawng chu tawngkama sawifiah rualloha mawi tak vek an ni. Dik tak chuan hmun tinah, sava zinga sava duhawm ber leh rannung zinga a mawi ber berte an awm a, thildang tam takte pawh.

Ka thil hmuhte chuan min man bet ni ber hian ka hria. Heng rannung ka hmuh hian ka hamhaih deuh a, a chhan chu, rannung leh ramsate thawhlehna chungchang hi rinhlelhna ka nei deuh fo si a. Amaherawhchu, chutah chuan an awm ngei chu ania. Mahse le, inlârnaa ka hmuh mai a ni ve bawk a.

Engpawh nise, chu ram mawi taka hriatna chungnung zawk nei chengte chu ka ngaihven berte an ni. Van ram chhunga thilsiam dang tam tak ka hmuhte aiin, a lan danah pawh, anmahni zah chunga beiseina ka siam ang ngei an ni, aw! thuziak hmanga sawi theih aia sang zawk ropuinaa thuam an ni.

Vantirhkoh sipaite chu an awm a, rangkachak kawtthlerah chuan kawng zawh ang mai hian an lutin an chhuak a, a nih loh leh vur ang maiin chhum chunga van boruak chu an khuh ni mai hian a lang.

Thisena tlansa mipui tam tak, an hnathawh tur hrang hranga buai emaw, huana tei khawthawng emaw, lui kama hahchawl emaw, Lalthutphah hmaa inkhawm emaw, an sakawr var chunga van kawtthlera vei emaw te chu an awm bawk a.

Naupang chi hrang hrang an awm a, naupan laia boral, mipa leh hmeichhia famkima lo puitling ta, entawn tur ropui tak takte hual velin, leh an chhehvela thlarau ropui tak takte kaihhruaina dik tak hmanga zirtir puitlin an awm, tin, chutah chuan engkim kaltlangin, Van chatuan Lal ropuina in a hliahkhuhna hnuaiah an cheng mek a ni.

Chutih mek lai chuan, he van ropuina leh mawina sawifiah phak rualloh ah hian, sawi chak awm tak si, hun reilote chauh ka la awm nachungin thil danglam tak, hrehawm tak pawh a ni ang, he hlimna ram nena inmawi hauhlo lo thlengin, a lo thleng mai dawn ni hian ka hria. An hmelah chuan langchhuakin, nilo, khawii lai hmun pawh lungngaihna in a fan ni ber hian ka hria. He thil inhmehloh tak mai ka ngaihtuah lai hian, a awmzia tur awm chuan mak tihna in min tuam a ni.

Chu thil inthup chu reiloteah tihfiahin a awm ta, ngunthluk taka ka thlir lai chuan, vanram meuhva thil danglam bik chu ka mithmuhah tarlan in a awm ta.

Vanram nuama cheng mek Tlansa mipuite tan chuan intawhkhawmna ropui tak koh a ni. Khawpui thianghlima hmun chungnungberah buatsaih a ni a, punkhawmna hmun lian tha zet mai, mi sang tam tak len theihna, tlang mawi tak tak to-lurh te’n an hual vel hmun a ni.

Mithianghlimte chu hmun zawl laiah chuan an pungkhawm a, vantirhkohte erawh chu a chhehvel hmun sang sir tuakah chuan an tlim chho hmur mai a, an vai hian kohkhawm an nih chhan chu nghakhlel taka thlirin an ngaihven hlawm a, hriattirna engemaw tak chu an dawng tawh bawk a.

Chutah ka Lalpa — ka Lal ka Chhandamtu chu a lo chhuak ta, ngaichangtu maktaduai tam takte mit fukna hmaah chuan thu puang chhuak tura lo ding a ni.

A landan chu ka sawifiah zo lo.

Khawvela ka damchhung zawng khan he Mithianghlim landan tur awm te, mualphona tawp paltlanga a awm laia a hmel put hmang tur awm sawifiah tum khan ka pamtul ta thak kha a ni a. Tunah, Pa Ropuina zawng zawng nen inthuama, a chatuan Lalramah ngei, lalna leh thuneihna zawng zawng a neih hnua a awm dan sawifiah han tum chu a va harsa lehzual em. He thil theihloh tawp hi chu ka tum talh lo mai ang.

Nunna leh Ropuina Lalpa’n he inkhawmpui mak tak a buatsaihna chhan chu sawihona neih a, ngenna siam a duh vang a ni deuh ber a. Tlemte chu ka sawi chhawng thei. An ngawih thiap lai chuan Chhandamtu Malsawm chuan thuchah a sawi ta. Hengte hi a sawi tlangpui ka lawrkhawm theih chu a ni:

‘A nun hlan meuha a tlan tawh khawvelah ngei chuan harsatna namenlo a lo thleng a. Khawvel chu a lo chhe lehzual ta si a. Hriatlohna, helna, tihduhdahna, indona, awihlohna, inbumna, inlaichinna chhia, leh sualna dang sang tam takte chuan A thinlung a hliam nasat em avangin, sual zungzam paihthlak nân leh khawvêl chhandamna atân beihpui thlakpui leh tûrin hmalak a lo tul leh ta a lo ni.

"Van Pathian laka helna tihbo tumnaah te, sualna lo pung zel tur tihtawp tumnaah te, Lalpa tana raldotu mi huaisen tak takte chu nasa taka tam hnehin, hmakhalh an ni ta si a a, indona hmunah vuak emaw petchhuah emaw an tawh lohna turin ral-hmatawngte chu nasa taka tihchak a tul tak zet a ni.

"Chuvangin, a sipai beihpui thlak mekte tanpui turin, khawvela indona tam tak lo hmachhawn tawh van mipui zing atanga thlan chhuah a, Van mi maktaduai khat tirh zai a rel a lo ni."

"Tichuan tisa leh thisenin an inthuam leh ang a, mualphona, harsatna, hmuhsitna te hmachhawn leh turin. Ni lo, buaina awm thei zawng zawng thlirin, chu hmunah chuan tihduhdahna an paltlang leh ang, hrehawm tuar turin an inpeih tur a ni, thihna ngei an tawk anih loh vek pawhin, vuak tuarin, lung in bang an zut leh ang."

A kutphaha tuarna chhinchhiahnate chu lantirin a lo ding chhuak a, A hmaa van sipai rual ropui takte hnenah chuan, "Tunge kal ang?" ti-a chovin, lei indona bei mek A Sipaite tha tichak turin a sawm ta a ni.

Sawi ngai lovin, he thu phurawm tak a puan lai hian, ngawi thiapin, thaw-lo lekin an ngaithla a, amaherawhchu, a thusawi a tawp chiah a thil lo thleng chuan ka thinphu a ti ding thung a ni.

Van mi zawng zawngte chu tui tam tak ri ang maia au-chhuakin an lo tho a, indona hmachhawn tur chuan phur em em mai hian an inpe ta suau suau mai a ni.

Hotupa/Lalpa thupekah thehhmeh ang maiin an reh leh ta thiap a, A tuarna kut hmangin thlarau indona hmachhawn tur Thlarau Maktaduai te chu a han thlang fel a, a sawmna chhangin chung mite chu an lo penchhuak ta. Mitin mai chuan an ngaisangin, thlan nih ve an chak theuh a, van boruaka vantirhkoh rualte lawmna chu a thangkhawk rum rum bawk a.

Thawm a daih leh hnu chuan, Hotupa chuan a sawi zawm a, ngenna dang siam leh a duh a ni -

"Indo mite chu an inpeih ta," a ti a. Indona hmunah an awm nghal ang a, an hmabak hlenchhuak ngei turin an in ralthuam ang, rinhlelhna reng a neilo.

Amaherawhchu mihringte anga penchhuak tur an nih avangin, ralthuam leh chhawmdawlna, indo chhungin an mamawh dawn a ni.

"Nang," A ti a, thupe aw tak ngaihno bei siin, “he van hmun nuam takah hian rualduhte nen - hlimna, hmangaihna, hna leh inpawlhona neiin I cheng dawn a, an ni erawh chu,” thlante chu kawk in, “chu hrehawmna khawvelah chuan thinlung chhuntlang khawpa thawhrimna leh hrehawm tawrhnaah an awm ang.” Zawhna dang a zawt leh ta, "An rawngbawlnaah tuin nge an chungah lainatna lantir ang a, an hlawhtlin ngei theih nan tawngtai ang; tin, an rosum neihte hlanin tuin nge an thlawpzia lantir nan thilpek pe ang?"

A hnu lama thil thleng chu ka sawifiah theih phak rual a ni ta lo. Hetah hian inlarna chu ka hmufiah thei ta si lo a, chutih lai chuan aw chhiar sen loh, mak tak tak, inrem tak si, hmun tinreng atangin a lo chhuak ta a ni. Ka ngaihthlak lai chuan mipa, hmeichhia leh naupangte aw — naupangte chu an awm ve avangin — ropui takin buai deuh niai hian an au chhuak vek ni berin ka hria. Pakhat chuan: “He van indonaah hian ka Lalpa tanpui theihna chanvo sang tak min pe hram ang che;" a ti a, pakhat chuan: “Ka neih zawng zawng, Chhandamtu duh tak, ka thian huaisen tak takte tanpuina turin la rawh;” mi dang pakhatin -: “Hêng mi huaisen, malsâwmna dawngtute ruala kal ve hi ka duh, an tân hna ka thawk ang e, ka ngen a che, a nih loh leh engemaw kawng tal a an rawng ka bâwlsak theih nan,” a ti a.

Mahse, hetih lai hian inlârna chu a chiang lo lehzual a, zawi zawiin a reh ta a ni. Ka mithmuh atanga thil ropui tak hmuhnawm hnuhnung ber a bo rual chuan fakna hla ri ring tak ka beng bulah a rawn ri a, chutah chuan mi thianghlim leh vantirhkohte chuan hla an sa rual a. Tin, an hla phurrit tak kara lo richhuak chu "He hnathawh ropui tak atana thlarau maktaduai a thlan avangin kan Chhandamtu Lalpa chuan ropuina leh fakna leh chawimawina te chang rawh se, an mamawh zawng zawng phuhrukna turin, an mamawh aia a let maktaduai khata tam zawk a pek avangin!"

Thian duhtakte u, ka inlarna hmuh hi in ngaihtuah zui turin ka hnutchhiah a che u.

Ka sawifiah kher ngai lovin a hman tangkai dan i hmufiah ngei ang. The Salvation Army hian Pathian tan, an mihring puite sual leh hrehawmna leh hremhmun laka chhanchhuahna atan indona tha hmun chhiar sen lohah an bei mek a ni. Ka Lalpa chuan heng ralhrat sipaiho hi a thlang ngei a, hriak a thih a, inlarnaa ka hmuh ang khan, ral-relna zawng zawng chu van rorelna pindan chungnunga tihfel ang maiin a tir chhuak theuh a ni.

Harsatna chhiarsenloh leh hmelma chhiarsenloh hmachhawnin dinhmun ropui leh rapthlak takah an ding mek a ni. Fiahna tam tak an tawk a, a ṭhente phei chu tuar harsa takte a ni; mahse, INDONA ṭha tak an bei a ni. AN RAWNGBAWLNA HI KA HRECHIANG EM EM A NI. Thahnemngai taka tanpui tlak an ni. Ka Chhandamtu chuan chutiang tak chuan min ngen a ni. 

Chhiartu duhtak, thinlung taka i thlawpzia i lantir ve dawn em?


Lettu - Jean Ralte

2nd July 2024