Friday, June 3, 2022

BEISEILOH KRISMAS

Isua pianhma lawka Van kawtthlera thilthleng 'Beiseiloh Krismas'-ah hian Pathian chuan chhum zin chiaina Vanram atang chuan Lei lam chu a enhlatna hmangin a lo thlir mek a, a thil hmuhte avang chuan a thaw leh halh thin a. Pathian lema chang naupang chuan, 'Mihringte nena thiantha taka awm reng hi chu a har thin a ni, i duhloh zawng tak an tih phei chuan. Tunah chuan a hun a lo thleng ta e', a ti ban charh charh a.

He lemchan hi Simone Graham-a ziak 'An Unexpected Christmas' atanga siam a ni.

Hun indaidanna hi tukverha parda haihawn ang hian, hlim-in lo awm ta sela, Krismas hmasaber lo thlen dan kha eng ang tak ni ang maw tiin i ngaihtuah ngai em? Theih ni ta ang se, Vanramah tiang hian a thawnthu kha a in tan ka ring...

Pathian chu Vanram bathlarah dingin khawvel thlirin a dak a, duh taka a siam mihringte awmdan thalo takte thlirin a lu chu a thing mut mut a..

Pathian - A khai aw..khawvel ka siam laia ka ruahmanna nen a va inanglo tak em - duh taka ka siam ka fate atang hian hla takah awm ni maiin ka in hre ta.

Van mi - Engtizia nge ni ta?

Pathian - An thiltihte duh si loh chuan inzawm reng hi a theih ta lo. A hun a lo thleng ta in ka hria.

Van mi - Eng hun maw, Lalpa?

Pathian - Kan inrawlh HUN mawle..

Van mi - Sipaite kan buatsaih dawn em ni Lalpa? Zirtirna pek an ngai em ni?

Pathian - Van Sipai rual tirh em chu a ngailo ang. Mi pakhat chauh a tawk ang.

Van mi - Pakhat chauh maw?

Van mi - A va tha em... an beisei hauhlo ang

Van mi - Lalpa, mi pakhat chauh i tirh dawn chuan, thiltithei leh chak tak a nih a ngai ang, a chhan chu lei lamah mi nuai tam tak an awm si a.

Pathian - Chak hranpa a ngai hleinem. Nausen piang hlim alawm ka tirh tur chu.

Van mi - Nausen piang hlim a???

Van mi - A va ropui dawn em! An beisei hauh lo ang.

Van mi - Lalpa, i ruahmanna chu a tih chi dawn em ni. Nausen te chu an te em a, an chaklo bawk si. A nih rau rau chuan, Mi chak tak, Lal ropui deuh lakah piang ta se an lo humhim thei deuh mahna?

Pathian - E ni lo e, hmeichhe hnuaihnung tak lakah piantir ka tum asin, rilru thianghlim tak pu mi, huaisen bawk si.

Van mi - Hmeichhe hnuaihnung a?

Van mi - A va tha em...an beisei hauh lovang.

Van mi - Ka Lalpa, khawvel chu thawn thut i tum anih si chuan, thingtlang nula laka piang naute chu tumahin an ngaihsak hauhlo ang le. Naute chuan eng thil tha nge a thlen ang le?

Pathian - Nausen chu naute naran a ni dawn hleinem; Van Lal Fapa inthupin ka tir dawn asin.

Van mi - Van Lal Fapa maw?

Van mi - Lal Fapa hi maw?

Van mi - I Fapa neihchhun hi???

Van mi - A va tha em...an beisei hauh lovang.

Van mi - Lalpa! Thil tihchi em ni! Van Lal Fapa nausen anga tirh a, khawvel lalte humhimna hnuaiah pawh nilo, thingtlang nula satliah lakah lehnghal? Kan Lal Fapa, in-naran maia piantir chu a thalo ang. Lal in ropui takah tal piang rawh se!

Pathian - I ti dik e, in naran ah chuan a piang hauh lo ang.

Van mi - ka thaw huai e..

Pathian - Ran inah a piang ang.

Van mi - Ran inah maw?

Van mi - ran te'n an hual anga?

Van mi - Ran chaw karah maw?

Van mi - Ran ek hual velin?

Van mi - A va ropui em...an beisei hauh lovang.

Van mi - Lalpa? Mite'n engtinnge an hriat theih ang? Amah chu an lo hre thei dawn em ni?

Pathian - Amah zawngtute chuan an hmu mai ang, Amah kaltlangin mihringte ka hnenah hruai kir an ni ang, thil tam tak lo tisual tawh mah se la. Ka Fapa hian a hnathawh a hlen hunah chuan ka mite hi ka hmangaihna lak ata an kalbo leh tawh lovang.

Van mi - Amah zawngtute tan chhinchhiahna (clues) engemaw kan siam thei ang em? Arsi landanah te?

Pathian - Arsi ah maw? A tha khawp ang. Arsi lian tak amah kawktu kan siam thei ang.

Van mi - A tan kan zai thei ang em?

Van mi - Ni e, zai sak ila?

Van mi - Amah lawmna hla sa in..

Van mi - Min zai tir ve tal rawh aw?

Pathian chuan an hmel phur tak chu a en a, Van Lal Fapa tana an hmangaihna eng chuan a thinlung a khawih hle mai a.

Pathian - Aw le, in zai sak dawn nia.

Van mi - Yay!!!

Van mi - Khawvel mipui zawng zawng hriatah ni lo, a mak awm mange. Mi ropui ngaithlatu pawh an awm dawn lo.

Van mi - Beram vengtute hriatah tal a ni thei ang em? An khua a har thin hle si a. Heng mite hian an lawm phian ang.

Van mi - A va ropui em...an beisei hauh lovang.

Awle..a thawnthu kal zel chu in hriat kha...

 


Nula thianghlim, rilru tha tak mai Mari hnenah vantirhkoh a inlar a, Chanchin Tha chu a rawn hrilh a; fapa a hring anga, a ni chu Van Lal Fapa ani a, khawvel mite Pathian nen a in zawmtir leh dawn tih thu hi.

Ruahman angin nausen chu ranin ah a lo piang a, lal in ropui atang chuan a pianna chu hmun hla tak a ni.

Mifingte'n Arsi-ah chhinchhiahna an hmu a. An neih ro-hlu kengin Arsi chu an zui a, nausen bulah a hruai thleng a ni. Tichuan, Berampute, beram venga an awm laiin, thawk lehkhatah van a lo eng pup a, vam mipuite an rawn zai bawk a ni.

Khang thil zawng zawng kha tumahin an lo beisei hauh lo a ni.

MIZO VERSION: Jean Ralte 26.11.2018

Thursday, May 5, 2022

ℕ𝕦π•₯𝕖 β„•π•š π•–π•Ÿπ•˜π•₯π•šπ•Ÿπ•Ÿπ•˜π•– π•’π•Ÿ π•™π•žπ•’π•Ÿ?

Chhiartu duhtak, 

Nute Ni chibai thaber ka buk a che.

Kum 1868 daih tawhah khan Ann Reeves Jarvis-i chuan Nute inpumkhatna atan ‘Mother’s Friendship Day’ siamin, American Civil War laia nute inkara inkungkaihna tha zawk a awm theih nan a lo huaihawt tawh a. ‘Battle Hymn of the Republic’ phuahtu Julia Ward Howe-i’n kum 1872 khan ‘Mother’s Day Proclamation’, a lo siam tawh bawk. Nu te puala Ni bik siam tumin kawng hrang hrangin hma an la nain a puitling zo ta lo. Amaherawhchu, Ann Reeves Jarvis-i thih hnu hian a fanu Anna Jarvis-i, Philadelphia a cheng chuan a nu hriatrengna turin May 12, 1907 khan a nu lawina Biak In, Andrews Methodist Episcopal Church, Grafton, West Virginia-ah hunbik a buatsaih a, mite hlut a hlawh ta em em mai a. U.S. President Woodrow Wilson-a chuan kum 1914 atang khan National Holiday-ah puangin, May thla Chawlhni vawihnihna hi Nute Ni atan hman a lo ni ta a ni.

Europe ramah ve thung kum zabi 16-na atang khan ‘Mothering Sunday’ an lo hmang thin a, Nute puala Ni bik nilovin, an Baptisma channa Biakin emaw, an seilenna Biakin tlawhna hun emaw, leh rinna lama intuaitharna atan an hmang thin a. Hun lo kal zelah he hunbik hi a lo chuai ta deuh a, U.S. lamah Nute Ni a lo lar tak hnuah tharthawhleh niin, Nute puala Ni bik nena kaikawpin an hmang chho veleh ta bawk a ni. Chuvangin, Nute Ni-ah hian kan tu leh fate, hmundang emaw kohhran danga awm ta te pawh inthlahrung hauh lova, he Ni pawimawh tak hmang tura sawmkhawmte hi a inhmeh zual em em a ni.

Chhandamna Sipai Pawl-ah hian hmeichhiate hi englai mahin dah hniam an ni ngai lo a, Nute hlutna pholang tam ber pawh kan ni awm e. India Eastern Territory-ah pawh Nute Ni hi kan hlut thiamin, Pangpar Inhlanna Hla bik bakah Nu leh Fate sak tur Hla-inchhang pawh kan nei hial a ni. May – June 1936 Sipai Tlangau Issue kawmah chuan lian takin “Kan Nute hi I zahin I hmangaih ang u”, tih ziak a ni a, Nute Ni kan hman tanna hi a hriat chiahlo a, ziaka kan hmuh theih hlui ber chu July – August 1936 Sipai Tlangau Issue-a ‘Thiltlang Corps Nute Ni’ tih Pu Darnghaka Y.P.S.M. in hetianga a lo ziah hi a ni:

Kumin Thiltlang Corps-a Nute Ni chu a nuam hle mai. Tih nawm loh kan hlau khawpa, Pathian kan sawm a, naupangte fianrialah an tawngtai hlawm bawk a. Hlim ngei ngei tumin kan theih ang zawng zawng chuan kan inbuatsaih a.

Naupang Inkhawmna-ah April thla tir atangin balte leh kawlbahrate leh buhban humte kan thawh a, naupang Inkhawm apiangin kan thawh a, a hnuhnungberah chuan kan dengfaita a. Zing Dar kua velah Inkhawmna kan nei a, Naupang Inkhawm a ni a. Chutah chuan naupangte awm dan turte kan sawi a. Kan inkhawm ban chuan chhang tur chu kan deng a, kan den chhungin balte chu kan chhum a, kan den zawh chuan balte kawlbahrate chu kan ei ta a. Chumi zawhah chuan chaw eiin kan hawng ta.

Chaw eikhamah chuan kan kal khawm leh a, naupangte pangpar zawngin ramhnuaiah an kal a. An pangpar zawn hlan chuan Corps Officer nen, Y.P.Sergeant nen chhang kan lo kang a. Zanah chuan Inkhawmna chu kan tan ta a, mi pawh kan tam lo hle mai. Keiin ka hruai a, naupang pangpar thawhte chu ka en dik a, kan benglut hle. Chumi zawhah chuan naupang lawm man kan sem a.

Chumi zawh ah chuan Corps Officer-in Shadrakate, Meshakate Abednego-a te chanchin a sawi a, kan benglut em em mai. Inkhawm chu kan bang a, chutah chuan chhang leh thingpui chu an han sem ta a, thingpui chu an han sem an han sem mai a, chhang pawh an han sem an han sem mai a, kan ei kan ei mai a.

Chumi zawh chuan khawlai fanna a awm leh a. Khawnvar pahnih in hma a hruai a, Puanzarin a zui a. Chumi zawhah chuan kan zai khawm hlek a, kan tin darh ta. Naupang hi Mission naupangte an tam zawk mah a, nuam kan ti ngawt mai. Thiltlang Corps Pathianin malsawm rawh se.

Hmanlaia Nute Ni an hmandan chanchin han hriat hi a bengvarthlak hle in ka hria. Thiltlang Corps in kum 1936 Nute Ni an hman lai hian an Corps Officer chu Senior Captain Lalkaithanga a ni a, an lal, Thanzama Sailo kaihruaina hnuaiah Sipai Pawl hi kum 1931 khan din tan a ni a, an lalpa hi CSM a ni nghal a ni.

May 1934-a Thiltlang Corps Sipaite thlalak atang hian, tute nge he hun hi hmang a chhui-zawn theih ang:


[Cornet keng hi Pu Darnghaka Y.P.S.M. a ni a, an Corps Officer Sr. Captain Lalkaithanga bula ding hi Thanzama CSM, Thiltlang lal a ni]

Kumin Nute Ni (8th May 2022) hi engtinnge kan hman ve ang le? Kan fate'n an theih ang anga kan lawmna tur zawnga an hmanhlel han hmuh hi a nuam thin a ni. Nute lamin kumin chu Chanchintha Marka 7:24-30 inziaka Grik nu pakhat chanchin kha zirlaiah nei ve thung ila a va tha dawn em!

Khatia Isua Lalna leh Thiltihtheihna a rin pumhlum zia leh a fanu tana a inphahhnuai zia kha kan hre awm e. A fanu kha chu ramhuai bawlhhlawh pai anih avangin ngaihtuahna fim hmang thei a ni lo. A fanu tan Rinnaa alo dinngheh tlatna khan Thiltihtheihna kawltu Isua chettirin Damna famkim a lo thleng ta!  Amah ang bawk khan kan fanu/fapa te tan Rinnaa Pasaltha ah Θ›angin, Isua thitihtheihna lo thleng kan beisei ve thei asin.

Lalpan Nute Ni malsawm se la, Rinnaa Pasaltha Nu tam tak min pe zel rawh se.